کد خبر: ۸۰۸۳۷
تاریخ انتشار: ۲۰ آبان ۱۳۹۵ - ۱۵:۵۹
جلسه تفسیر صحیفه سجادیه در مسجد جامع ازگل برگزار شد.
عده ای گفتند: اخلاق مثل مزاج انسان است و مزاج هم عوض شدنی نیست در صورتیکه پیامبر صلی الله علیه و آله می فرمایند: النّاس معادن کمعادن الذّهب والفضّه؛ مردم همانند معادن طلا و نقره هستند خوبان آن ها در جاهلیت همان خوبانشان هستند در اسلام.
وارث: جلسه پنجاه و نهم سیری در صحیفه سجادیه با سخنرانی حجت الاسلام استاد فاطمی نیا در مسجد جامع ازگل برگزار شد.

در ادامه ی خبر متن سخنرانی حجت الاسلام فاطمی نیا را می خوانید:


حجت الاسلام فاطمی نیا:



دین ما از اول تا آخر اخلاق است

مرحوم ملا مهدی نراقی می فرماید: ان الاخلاق المذمومة فی القلب هی مغارس المعاصی. فمن لم یطهر قلبه منها لم تتم له الطاعات الظاهره. به راستی که اخلاق زشت در قلب، مزرعه همه گناهان می باشد. پس کسی که قلبش را از آنها پاک نکند، طاعات ظاهری او تمام و کمال نیست.» اخلاق مذمومه حجاب های مانعی است از معارف الهیه و نسیم های قدسیه، اخلاق مذمومه مزرعه ی معصیت هاست. انسانی که متکبر است یعنی یک مزرعه ی معصیت را به خود بسته است.

خُلق چیست؟

ملکه ای که بر نفس حاصل می شود و اقتضای صدور افعال دارد به آسانی بدون فکر رویه. اخلاق هیچکدام طبیعی نیست و مخالف طبیعت هم نیست، نفس انسان است که قابل وصل شدن به خلقی است یا به آسانی و سهولت و یا با مشکل. اگر اخلاق بد و مذموم ملکه شود خیلی خطرناک است و حتی در برزخ هم زائل نمی شود. اگر به این اخلاق دچار هستیم باید در همین دنیا آن را معالجه کنیم و إلا تا برزخ هم می ماند. الان ثابت شده است که ملکه ی دروغ تا محشر هم وجود دارد. خداوند می گوید: چرا مشرک شدید؟ در محضر خداوند قسم یاد می کنند به خدا ما مشرک نبودیم.

تمام اخلاق قابل تغییر است

انسان های شروی بودند که با مصاحبت و هم نشینی انسان خیر، خیّر شد. در حدیث مشهوری که شیعه و سنی آن را از رسول گرامی اسلام(ص) نقل کرده‌اند مقصد اصلی و انگیزه نهایی بعثت حضرتش تکمیل مکارم اخلاق معرفی شده است: «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاق‏»1 تنها برای تکمیل مکارم اخلاق و صفات عالی انسانی مبعوث گردیده‌ام.

 بعضی گفتند: آقا شما می گویید: همه ی این ها قابل تغییر است پس چرا ما دیدیم بعضی اخلاق در بعضی انسان ها عوض شدنی نیست؟ و دیدیم سرعت انتقال و قدرت حدس و تعقل و ... در بعضی ها اصلأ عوض نمی شود! جواب دادند که این رأی قدما بوده است که این ها را جزء اخلاق می شمردند. شما انسان کند ذهنی را نمی تواند تند کنید و این ها جزء نوادر است.

حکیم قاآنی کتابی دارند که در آخر دیوان ایشان می گوید: حاکم خراسان در مجلسی بود و کسی نزد او آمد و گفت: اگر بدانید این چیزی که در دامن من است و سفید است و داخل آن زرد است، چیست؟ به او میدم تا نیمرو درست کند و بخورد. یکی گفت پارچه ای سفید هستد که داخل آن هویج زرد گذاشتی. مردم خندیدند و حاکم خراسان پرسید بالاخره چه بود؟

عده ای گفتند: اخلاق مثل مزاج انسان است و مزاج هم عوض شدنی نیست در صورتیکه پیامبر صلی الله علیه و آله می فرمایند: النّاس معادن کمعادن الذّهب والفضّه2  مردم همانند معادن طلا و نقره هستند خوبان آن ها در جاهلیت همان خوبانشان هستند در اسلام. یعنی فکر نکنید ابوذر قبل از اسلام انسان خوبی نبود بلکه او خوب بود و اسلام او را خوب تر کرد.

داستان بت پرست

مولوی می گوید: بت پرستی آمد قوی هیکل و بزرگ و وارد مسجد شد و به پیامب صلی الله علیه و آله گفت: من گرسنه هستم به مریدانت بگو به من شام دهند. حضرت گفتند: به خانه ی ما برویم. از همسرشان پرسیدند غذا چیست؟ هر چه داریم بیاورید. همه ی غذا ها را آوردند و به مهمان دادند و او گفت: این کم است! نیم لقمه ی من هم نمی شود. همین را خورد و خوابید. صبح که شد حضرت دیدند او رفته است و صلیب خود را جا گذاشته است. حضرت اتاق را مرتب کردند و بت پرست برگشت و گفت: صلبم را جا گذاشتم. حضرت گفتند: من اتاق را برای تو آماده کردم برای چه رفتی؟ بت پرست منقلب شد و شهادتین را گفت و عوض شد. از این انسان ها در اسلام زیاد بودند.

اقتضا غیر از علت است

فردی که قدبلندی دارد اقتضای اوست و نه علت. این دو با هم فرق دارد. علت از معلول منفک نمی شود. اگر مردی زیبا باشد و به اقتضای زیبایی خود منحرف شود در قیامت حضرت یوسف علیه السلام را به رخ او می کشند و اگر زنی زیبا باشد و به اقتضای زیبایی خود منحرف شود در قیامت حضرت مریم علیه السلام را به رخ او می کشند. بسیاری از اوقات علت با اقتضا در ذهن انسان مخلوط می شود.

انواع نذر

1-      نذر می کنیم اگر فلان حاجتمان برآورده شود نذر را به جا می آوریم.

2-      نذر زجری که برای وقتیست که با خود می گوییم اگر غیبت فلانی را کردم مقدار پولی را به فقیری می دهم. اگر دروغ گفتم ده جز قرآن بخوانم.

نذر زجری برای این است که جلوی نفس بیاستیم تا بر نگردد به کارهای خطای گذشته.

اگر می خواهیم کسی را تربیت کنیم چه کنیم؟

قدم اول در علم اخلاق برای جوانان معاصر، فرو بردن خشم است. شیعت مطهره اولین مودب ناموس الهی است قوانینی که از خداوند رسیده است. مودب دوم صاحبان ذهن قوی از اهل معارف هستند همانند علامه طباطبایی که با یک جمله ی ایشان انسان زیر و رو می شد.

 امام فرمودند: اگر رسائل المکاسب بخوانید و کنار آن جامع السعادات نباشد آن علمی که برایتان بدست می آید می شود وزر و وبال.

اگر می خواهید کسی را تربیت کنید واجب است که اول او را به نوامیس ربانیه تربیت کنید و بیدار کردن و موعظه ی او در مرحله ی دوم است.

بسیاری از آن هایی که ادعای فضل دارند از تضمین لغوی غافل هستند و اگر ما تضمین لغوی را ندانیم خیلی از مطالب قرآن را متوجه نمی شویم. مرحوم علامه طباطبایی در تضمینات قرآن قدم راسخ داشتند

اِبن جنی عالم بزرگی است که سید رضی می گوید عالم ما شیخ جنی است. ایشان کتابی دارند به نام الخصائص که در آنجا می گویند: اگر تضمینات قرآن را جمع بکنم مجلد بزرگی می شود.

اضلال گمراهان به معنای قطع مدد است

وَيُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ ۚ وَيَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ 3 خداوند ظالمان را گمراه می کند. اما آیا واقعأ خداوند انسان را گمراه می کند؟ خیر اینطور نیست که العیاذ بالله خداوند به قلب انسان گمراه می اندازد که شراب بخورد بلکه این گمراهی به معنای قطع مدد خداوند است.

دعای مکارم الاخلاق

در این دعا می خوانیم که خداوندا به ما عزت و آبرو بده اما غرور نده که خدایی کرده برای کسی قیافه بگیریم.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اکفِنِی مَا یشْغَلُنِی الِاهْتِمَامُ بِهِ، وَ اسْتَعْمِلْنِی بِمَا تَسْأَلُنِی غَداً عَنْهُ، وَ اسْتَفْرِغْ أَیامِی فِیمَا خَلَقْتَنِی لَهُ، وَ أَغْنِنِی وَ أَوْسِعْ عَلَی فِی رِزْقِک، وَ لَا تَفْتِنِّی بِالنَّظَرِ، وَ أَعِزَّنِی وَ لَا تَبْتَلِینِّی بِالْکبْرِ، وَ عَبِّدْنِی لَک وَ لَا تُفْسِدْ عِبَادَتِی بِالْعُجْبِ، وَ أَجْرِ لِلنَّاسِ عَلَی یدِی الْخَیرَ وَ لَا تَمْحَقْهُ بِالْمَنِّ، وَ هَبْ لِی مَعَالِی الْأَخْلَاقِ، وَ اعْصِمْنِی مِنَ الْفَخْرِ4

بارخدایا بر محمد و آلش درود فرست، و گره هر کاری که فکرش مرا به خود مشغول داشته بگشای، و مرا در کاری قرار ده که فردا مرا از آن بازپرسی می‌کنی، و روزگارم را در آنچه از پی آنم آفریده‌ای مصروف دار، و بی‌نیازم گردان و روزیت را بر من وسعت ده، و به چشمداشت مبتلایم مکن، و ارجمندم ساز و گرفتار کبرم مفرما، و بر بندگیت رامم ساز، و بندگی‌ام را به آلودگی خودپسندی تباه مکن، و خیر و نیکی را برای تمام مردم به دست من جاری ساز، و آن را از کدورت منّتگذاری دور دار، و خوی عالی را به من عنایت فرما، و از فخرفروشی محافظتم کن.

تفسیر دعا

تکبر سه رکن دارد:

1-      اولی خود انسان است

2-      دومی کسی است که به او کبر و غرور ورزیدیم

3-      سومی هم به خاطر چیزی است که تکبر می کنیم

تکبر قائم به غیر است اما عُجب قائم به شخص است. گاهی اوقات حالت عُجب با شکر اشتباه می شود مثل اینکه دو رکعت نماز می خوانیم و خوشحالیم از اینکه موفق شدیم و خدارا شکر می کنیم. گاهی شیطان ما را از عُجب می ترساند و گاهی وادار به عجب می کند.

پیامبر صلی الله علیه و آله به امام علی علیه السلام فرمودند: اگر خداوند فقط یک نفر را بوسیله ی شما تربیت کند بهتر است برای تو از تمام آنچه که بر آن آفتاب می تابد.

یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لَا تُبْطِلُواْ صَدَقَاتِکُم بِالْمَنّ‌ِ وَ الْأَذَی‌ خداوند می فرمایند: کارهای خیرتان را با منت گذاشتن باطل نکنید.

پیامبر صلی الله علیه و آله می فرمایند: «آفة الحسب الافتخار والعجب»6 آفت شرافت خانوادگى، مباهات و خودپسندى است.

هر چیزی آفتی دارد همانند علم که آفت آن فراموشی است. أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ وَلا فَخْرَ ، وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الأَرْضُ وَلا فَخْرَ ، وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ يَأْخُذُ بِحَلَقَةِ بَابِ الْجَنَّةِ وَلا فَخْرَ ، وَلِوَاءُ الْحَمْدِ بِيَدِي وَلا فَخْرَ " می فرمایند من آقای فرزندان آدم هستم و بسیار عظمت بزرگی دارند.

پزشکی که دوای ما در دست اوست فخر نمی کند که به ما بگوید، ما خود باید به سوی او برویم.

دو نوع فخر:

1-      فخر مذموم که انسان برای بنده های خداوند قیافه می گیرد  و خود را بالاتر بداند

2-      فخر ممدوح به خود افتخار میکند که خدا به او مرحمت کرده است و فخر خوب آن است که نعمت چیزی را بازگو کند و یا مصلحت چیزی را بگوید


پی نوشت:

1-      مكارم الأخلاق، ص: 8

2-      من لا یحضره الفقیه. ج4 . ص380

3-      سوره ابراهیم آیه 27

4-      صحیفه ی سجادیه

5-      سوره بقره آیه 264

6-      بحار:73/228

 


مطالب مرتبط
استاد فاطمی نیا: از انسان نوکیسه پول طلب نکنید
استاد فاطمی نیا: معنای "مکر الهی" کیفر و عقوبت خدا برای عمل زشت بنده است+گزارش تصویری
استاد فاطمی نیا: وقتی میل به باطل کنیم، خداوند مددش را از ما قطع می کند+گزارش تصویری
استاد فاطمی نیا: تواضع نباید به حدی باشد که انسان ذلیل شود
استاد فاطمی نیا: حضور اهل خیر در مجلس، در استجابت دعا موثر است+گزارش تصویری
استاد فاطمی نیا: گناه بر چهره و ظاهر انسان تاثیر می گذارد
استاد فاطمی نیا: خدا از ما توقع دارد از اخلاق خدایی متخلق شویم+ گزارش تصویری
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار
پربازدید ها