آیا انسان به دلیل خطورات نفسانی مؤاخذه می‌شود/ تحلیلی بر آیه ۲۸۴ سوره بقره

کد خبر: 97198
وارث

یازدهمین جلسه تفسیر قرآن آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی، با محوریت آیات قیامت برگزار شد.

وی در این جلسه اظهار کرد: بحث ما در آیه ۲۸۴ سوره بقره است: «لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ؛ آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است از آنِ خداست‏. و اگر آنچه در دل‌هاى خود داريد، آشكار يا پنهان كنيد، خداوند شما را به آن محاسبه مى‌كند؛ آنگاه هر كه را بخواهد مى‌‏بخشد، و هر كه را بخواهد عذاب مى‌‏كند، و خداوند بر هر چيزى تواناست‏»(بقره/۲۸۴). در جلسات گذشته نکاتی را در مورد این آیه عرض کردیم و بحث به اینجا رسید که اگر از «ما فی انفسکم» عمومیت را استفاده کنیم آنگاه ظاهر آیه بر مطلبی دلالت دارد که هم با عقل سازگاری ندارد و هم با نقل.

آیت‌الله فاضل لنکرانی ادامه داد: آیه می‌فرماید نسبت به آنچه بر نفس انسان می‌گذارد و به مرحله عمل نمی‌رسد هم محاسبه صورت می‌گیرد. این مطلب با حکم عقل در تعارض است؛ چون مادامی که انسان عمل قبیح را انجام نداده است، مجرد نیت گناه مستحق مواخذه نیست. بحث ما در این بود که چه پاسخ‌هایی می‌توان به این اشکال داد. این جواب این است آن نیتی مورد عقوبت است که به حد عزم بر انجام عمل برسد، ولو آن عمل انجام نشود. ما عرض کردیم همین را هم عقل نمی‌پذیرد. اگر کسی صددرصد عزم دارد یک نفر را بکشد ولی به هر دلیل موفق به این کار نمی‌شود، در این صورت نمی‌توان احکام قاتل را در خصوص این فرد پیاده کرد.

استاد حوزه علمیه تصریح کرد: یک پاسخ دیگر این است که یکی از معانی حساب «علم» است؛ از این نظر معنای «یحاسبکم به» همان «یخبرکم بکونه تعالی عالما بها» است. در چند تفسیر این مطلب ‌به عنوان پاسخ به این اشکال ذکر شده است. اشکال این است که در صورت پذیرش این نظر «فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ» بی‌معنا خواهد بود. ظاهر آیه این است که خداوند آنچه شما در درون قلوبتان اخفا کردید را یا می‌بخشد یا عقاب می‌کند. اگر بگوییم «یحاسبکم» یعنی «یخبرکم» در این صورت با ادامه آیه ارتباط نخواهد داشت.

وی افزود: آیه ۲۹ آل‌عمران می‌فرماید: «‌قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ؛ بگو اگر آنچه در سينه‏‌هاى شماست نهان داريد يا آشكارش كنيد خدا آن را مى‌داند». نه این آیه مفسر آیه قبل از است و نه آن آیه، این آیه را تفسیر می‌کند. جمع بین این آیه این می‌شود که خداوند «ما تخفوا» را می‌داند و در روز قیامت مورد محاسبه قرار می‌دهد.

آیت‌الله فاضل لنکرانی یادآور شد: جواب دیگری که در این باره بیان شده این است که خداوند در آیه ۲۸۶ می‌فرماید: «‌لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا؛ خداوند هيچ كس را جز به قدر توانايى‏ اش تكليف نمى‌‏كند.» این آیه ناسخ آیه ۲۸۴ است. آیه ۲۸۴ می‌گوید شما به خاطر نیات بدی که دارید مورد عقاب قرار می‌گیرید ولی آیه ۲۸۶ ناسخ آن است. بعد آمدند روایتی از ابن‌عباس به عنوان موید این جواب نقل کردند و آن اینکه وقتی آیه ۲۸۴ نازل شد گروهی از مردم خدمت پیامبر(ص) آمدند و گفتند: این آیه کار ما را مشکل کرده است، ما گاهی چیزی را حدیث نفس می‌کنیم که نمی‌خواهیم در نفس ما بماند. پیامبر(ص) آنها را نصیحت فرمود که به آیه ایمان بیاورند و اطاعات کنند. بعد از یک سال خداوند آیه ۲۸۶ را نازل کرد و فرمود آنچه در وسع انسان است مورد مؤاخذه قرار می‌گیرد

منبع : ایکنا


افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.